|
|
Załęczański Park Krajobrazowy
 Rezerwat geologiczny "Węże"
Rezerwat geologiczny "Węże" (w granicach parku) utworzony w 1972 roku.
Powierzchnia 20,74 ha. Ochronie poddano wapienny ostaniec, góra
"Zelce", najdalej na północ wysunięty fragment skalnego
krajobrazu Jury Krakowsko - Wieluńskiej, z systemem 10 jaskiń
krasowych, wieloma innymi różnorodnymi zjawiskami krasowymi, a
także najbogatszymi w tej części Jury stanowiskami roślinności
wapieniolubnej, w tym murawy naskalne, szczelinowy zespół
paproci, a także murawy kserotermiczne. Znajdują się tutaj cenne
stanowiska paleontologiczne kopalnej lądowej fauny pliocenu.
Góra "Zelce" położona jest na lewym brzegu rzeki Warty, około 7
km na południowy zachód od Działoszyna. Wysokość względna w
stosunku do doliny Warty wynosi około 45 m. Jej kształt jest wydłużony
z północnego wschodu na południowy zachód. Oś dłuższa tej
formy osiąga około 700 m, krótsza około 300 m. Obszar ten budują
dwa typy wapieni: skaliste i płytowe. Powierzchnia szczytowa
góry jest prawie płaska. Urozmaicają ją tylko niewielkie
kulminacje wapieni skalistych, tworzących pola lapiazowe. W obrębie
góry "Zelce" zidentyfikowano dziesięć jaskiń, które
występują wzdłuż dłuższej osi wzgórza i na jego północnym
stoku. Jaskinie rozwinęły się w wapieniach skalistych lub na ich
kontakcie z wapieniami płytowymi (Papińska, 2001).
Rezerwat przyrody "Dąbrowa w Niżankowicach"
Rezerwat leśny "Dąbrowa w Niżankowicach"(w granicach parku) utworzona w
1983 roku. Powierzchnia 102,81 ha. Obiektem ochrony jest naturalna
kwaśna dąbrowa trzcinnikowa (Calamagrostio-Quercetum petraeae) i
dąbrowa świetlista (Pontentillo albae-Quercetum) z rzadkimi na niżu
roślinami i 130 letnim drzewostanem dębu bezszypułkowego (Quercus
petraea) na rodzimym stanowisku. Często występuje tu: konwalia majowa
(Convallaria majalis, konwalijka dwulistna (Maianthemum biofolium),
dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans), koniczyna dwukłosowa
(Trifolium alpestre), zawilec gajowy (Anemone nemorosa).
 Rezerwat przyrody "Bukowa Góra"
Rezerwat leśny "Bukowa Góra",(w granicach parku) utworzony w
1959 roku o powierzchni 1,06 ha jest rezerwatem ścisłym. Teren
rezerwatu jest nierówny, podzielony na niewielkie
pagórki, dolinki i zagłębienia, z których największe
znajduje się w południowo - wschodniej części rezerwatu. Stanowi ono
niszę źródliskową wypełnioną wodą, w której widoczne są
pulsujące źródełka. Podłoże tego terenu stanowią bezstrukturalne
piaski z głazikami, miejscami lekko zaglinione. Na tym podłożu
wytworzyła się gleba brunatna bielicowana o składzie mechanicznym
piasków gliniastych. Flora rezerwatu oceniana jest na ponad 73
gatunki roślin naczyniowych. Największą wartość przyrodniczą rezerwatu
stanowią pomnikowe przestoje buka pospolitego w liczbie 21
okazów o obwodach pni ponad 3 m (od 221 do 343 cm), w tym trzy
pnie pozbawione są koron (wiatrołomy), ponadto doliczono się około 15
mniejszych okazów (obwód od 82 do 163 cm). W rezerwacie
dominuje uboga i silnie zniekształcona postać kwaśnej buczyny niżowej z
udziałem m.in. kosmatki bladej. Tylko na dnie zagłębień i wzdłuż
cieków spotykane są fragmenty roślinności związanej z
siedliskami o podwyższonej wilgotności, a są to: niezapominajka błotna
(Myosotis palustris), skrzyp leśny (Equisetum silvaticum), narecznica
krótkoostna (Dryopteris spinulosa), narecznica samcza
(Dryopteris filix-mas), wietlica samicza (Athyrium filix-femina).
Rezerwat geologiczny "Szachownica"
Rezerwat geologiczny "Szachownica",(w granicach otuliny) utworzony w
1978 roku. Powierzchnia 12,70 ha. Rezerwat chroni wapienne
wzgórze, "Krzemienną Górę", porośniętą kwaśną buczyną
niżową (Luzulo pilosae-Fagetum), profil geologiczny oraz wielki system
korytarzy proglacjalnej jaskini "Szachownica", o długości korytarzy
ponad 1000 metrów - drugie w Polsce pod względem liczebności
zimowe miejsce hibernacji dziesięciu gatunków nietoperzy. W
ścianach jaskini odsłaniają się liczne skamieniałe zwierzęta budujące
jurajskie skały: amonity, belemnity, nagromadzenia gąbek, a także
struktury stromatolitowe i inne. Jaskinia jest młoda, pozbawiona
nacieków, o bardzo świeżym wyglądzie, rozwinięta na poziomie
dopływu wód i należy do grupy jaskiń proglacjalnych.
Długość jaskini "Szachownicy I" wynosi 600 m ( w tym korytarze
naturalne 350 m), natomiast "Szachownicy II" 200m. Otwór
wejściowy leży w Wapiennikach, w gminie Lipie, w woj. częstochowskim,
na "Krzemiennej Górze", na wysokości 215 m. npm. Poznanie
systemu jaskiń "Szachownicy" zawdzięczamy A. Wierzbowskiemu,
który natrafił nań w 1972 roku; on też zaproponował nazwę.
Wzgórze wraz z systemem jaskiń zostało w 1978 r. uznane za
rezerwat przyrody pod nazwą "Szachownica". System jaskiniowy
"Szachownicy" został odsłonięty w trakcie eksploatacji kamienia.
Wyrobisko kamieniołomu przecina "Krzemienną Górę" w kierunku
północ - południe na długości 150 metrów, pasem
szerokości 50 metrów. Eksploatacja spowodowała zniszczenie
znacznej części korytarzy. Można sądzić, że długość jaskini (w stanie
pierwotnym - jednej) musiała znacznie przekraczać 2 kilometry. W chwili
obecnej znajduje się tu pięć oddzielnych jaskiń, które dla łatwiejszego rozróżnienia
oznaczono kolejnymi numerami od I do V.
Największą z nich jest
"Szachownica I", o długości korytarzy 600 metrów. "Szachownica
II", położona w zachodniej ścianie kamieniołomu, liczy 200
metrów długości. Pozostałe (III - V) to małe fragmenty systemu w
południowej części kamieniołomu. Do jaskiń prowadzi 12 otworów
usytuowanych w ścianach kamieniołomu oraz pionowa studnia z
wierzchowiny. Naturalne korytarze systemu "Szachownicy" mają przebieg
poziomy. Ich przekrój poprzeczny przeważnie przypomina soczewkę,
niekiedy z wyraźnie zaznaczoną rynną denną. Korytarze przecinają się
pod kątem zbliżonym do prostego, tworząc oryginalną siatkę - stąd nazwa
jaskini. System szerokich korytarzy w "Szachownicy I" powstał w wyniku
podziemnej eksploatacji kamienia w korytarzach jaskini. Ta forma
wydobycia umożliwiała uzyskanie materiału bez konieczności zdejmowania
nadkładu. Intensywne prace przekształciły duży fragment jaskini w
szerokie na 10-15 metrów korytarze, przez co znaczna cześć
próżni (łącznie 250 metrów korytarzy) zatraciła
całkowicie pierwotny charakter. Eksploatacja trwała tutaj do roku 1962
. Jedyną występującą w systemie "Szachownicy" formą naciekową są
niewielkie grzybki. Dno sal i korytarzy w częściach poszerzonych przez
eksploatacje pokryte jest dużymi blokami i gruzem wapiennym. W
częściach naturalnych miejscami występuje namulisko piaszczyste.
"Szachownica" utworzona została przez wody topniejącego lodowca
(jaskinia proglacjalna). W systemie "Szachownicy" stwierdzono świeże
obrywy skał oraz wyraźne ugięcia ławicy stropowej w sztucznie
powstałych korytarzach. Niewielki nadkład, wymarzanie - stwarzają
niebezpieczeństwo odpadania bloków skalnych od stropu. Wejście
do "Szachownicy II" jest zerodowane do tego stopnia, iż przypomina
niedbale poukładaną konstrukcje z klocków. Oparcie lub otarcie
się o nią powoduje kamienną lawinę. Należy więc zachować dużą
ostrożność w czasie zwiedzania. W jaskini stwierdzono masowe zimowanie
nietoperzy (Gorny, Szelerewicz, 1986).
Rezerwat leśny "Stawiska"
Rezerwat leśny "Stawiska", (w granicach otuliny) utworzony w 1959 roku.
Powierzchnia 6,35 ha. Położony jest w obszarze równinnym l ekko
zagłębionym wypełnionym w znacznej części namułami holoceńskimi,
złożonymi z piasków drobnoziarnistych, mułkowatych lub ilastych
z domieszką części organicznych. Cały ten obszar - silnie podmokły -
pokryty jest siecią strug i rowów, które otaczają oraz
przecinają teren rezerwatu. Florę rezerwatu oceniono na 115
gatunków roślin naczyniowych i około 15 gatunków
mszaków. Brak tu gatunków rzadkich i prawnie chronionych,
są spotykane natomiast częściowo chronione: ˇ przytulia wonna (Galium
odoratum), ˇ pierwiosnek lekarski (Primula veris).
Występuje tu
również duża grupa krzewów ozdobnych, co świadczy o
parkowej przeszłości tego obiektu. Są to m.in.: bez czarny (Sambucus
nigra), kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum), robinia
akacjowa (Robinia pseudoacacia), czeremcha amerykańska (Padus
serotina), porzeczka czarna (Ribes nigrum).
Najcenniejsza jest tu
jednak kolekcja pomnikowych okazów dębów szypułkowych.
Składa się ona z 75 okazów, w tym 7 o obwodach pni od 370 do 674
cm.
|
